ตำรับยาโรคต่อมลูกหมากโตในแพทย์แผนไทย
จากตอนที่แล้วอาการที่คล้ายต่อมลูกหมากโตคือ กล่อนแห้งเกิดเพื่อเส้นมุตฆาต (ใครยังไม่ได้อ่านคลิก ที่นี้ เพื่อตามอ่านได้ครับ) ที่ทำให้มีอาการปัสสาวะขัด ปัสสาวะเล็ดต่างๆ มีบอกยาแก้ในคัมภีร์กษัยไว้หลายสูตร เราลองมาดูกันว่าเขามีการวางยาแก้อย่างไง
สูตรที่ 1 ประกอบด้วย
แก่นพญามือเหล็ก แก่นขี้เหล็ก เถาวัลย์เหล็ก ว่านสากเหล็ก สนิมเหล็ก ใบราชพฤกษ์ ดอกราชพฤกษ์ รากราชพฤกษ์ แก่นราชพฤกษ์ กระพี้ราชพฤกษ์ ดีปลี เถาสะค้าน รากชะพลู รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง รากคาคลอง รากตาลโตนด หัศคุณไทย หัสคุณเทศ สมอไทย สมอพิเภก สมอเทศ มะขามป้อม พริกไทย สิ่งละ 1 ส่วน รากแจง 20 ส่วน ต้มกิน
ตัวยาในสูตร มีสรรพคุณดังนี้
แก่นพญามือเหล็ก แก่นขี้เหล็ก เถาวัลย์เหล็ก ว่านสากเหล็ก สนิมเหล็ก ตัวยา 5 อย่างนี้รวมกันจะใช้สำหรับ แก้พิษโลหิต บำรุงกำลัง แก้กษัย
ใบราชพฤกษ์ ดอกราชพฤกษ์ รากราชพฤกษ์ แก่นราชพฤกษ์ กระพี้ราชพฤกษ์ ตัวยา 5 อย่างนี้รวมกันใช้สำหรับ บำรุงโลหิต ลดไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้หายใจขัด ขับของเสีย แก้หนักเนื้อหนักตัว รักษาฝี สมานแผล
ดีปลี เถาสะค้าน รากชะพลู รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง ตัวยา 5 ชนิดนี้รวมกันใช้เป็น ยาบำรุงธาตุ ปรับธาตุทั้ง 4
รากคาคลอง แก้ร้อนในกระหายใน แก้ไข้หวัด ลดความร้อน แก้ฝีทั้งปวง ดับพิษ
รากตาลโตนด แก้ไข้ร้อนใน พิษตานซาง ชูกำลัง ขับพยาธิ
หัศคุณไทย หัสคุณเทศ ยาทั้ง 2 ชนิดนี้รวมกันใช้เพื่อ ขับเลือด ขับหนอง ขับลม แก้ริดสีดวง
สมอพิเภก แก้ท้องร่วง ท้องเดิน ท้องมาน แก้บิดมูกเลือด แก้ริดสีดวง แก้โรคตา
สมอไทย ถ่ายพิษไข้ แก้พิษร้อนใน ระบายอุจจาระรู้ถ่ายรู้ปิด (เป็นยาปรับระบบขับถ่ายเมื่อถ่ายแล้วเริ่มดีขึ้นจะหยุดถ่ายเองแม้จะทานยาอยู่) แก้ไอเจ็บคอ แก้เสมหะเป็นพิษ ถ่ายน้ำเหลืองเสีย
สมอเทศ เป็นยาระบายเสมหะ ระบายลม ทำให้ลมเดินสะดวก รู้ถ่ายรู้ปิด
มะขามป้อม ขับเสมหะ ทำให้ชุ่มคอ แก้ริดสีดวง แก้บิด แก้โรคดีซ่าน ช่วยย่อยอาหาร
พริกไทย ขับปัสสาวะ แก้ระดูขาว แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมวิงเวียน แก้ไอ หอบ สะอึก เพิ่มการไหลเวียนเลือดเข้าสู่หัวใจ ละลายลิ่มเลือด
รากแจง แก้ปัสสาวะพิการ(ปัสสาวะมีสีผิดปกติ) ขับปัสสาวะ แก้กษัย ปวดเมื่อย แก้ขาบวม
จะเห็นว่ายาสูตรนี้มีถ้าแบ่งกลุ่มสรรพคุณออกได้เป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ
1.คือขับของเสีย ซึ่งยาสูตรนี้จะเน้นส่วนนี้ จะสังเกตว่ามี
- รากแจง 20 ส่วน ตีเป็นประมาณ 48 % จะเน้นยาช่วยเรื่องขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะผิดปกติ ซึ่งในผู้ป่วยต่อมลูกหมากโตก็จะมีปัญหาฉี่ขัด พอนานๆทำให้ฉี่เปลี่ยนสีจากการที่เสี่ยงติดเชื้อจากปัสสาวะตกค้าง
- มีรากคาคลอง รากตาลโตนด หัศคุณไทย หัสคุณเทศ ราชพฤกษ์ 5 ชนิด ช่วยขับพิษฝี ขับเลือด ขับหนองที่เกิดจากการอักเสบเรื้อรัง แก้ไข้ ลดพิษไข้กรณีมีการอักเสบจากการปัสสาวะไม่ออกนานๆด้วย
- สมอไทย สมอพิเภก สมอเทศ มะขามป้อม เป็นยาที่ปรับให้ระบบขับถ่ายกลับมาปกติ ลดลมในท้อง
2.ยาบำรุงธาตุ คุมเพื่อไม่ให้ยาเย็นเกินไป
- ดีปลี เถาสะค้าน รากชะพลู รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง ใช้บำรุงธาตุเป็นยาร้อน เจริญอาหาร อุ่นร่างกาย
สูตรที่ 2 ประกอบด้วย
ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลี แกแล กรักขี เทพทาโร เถาวัลย์เปรียง แส้ม้าทะลาย สมอพิเภก สมอไทย มะขามป้อม พญามือเหล็ก แก่นเต็ง แก่นรัง แก่นขนุน แก่นขี้เหล็ก แก่นประดู่ แก่นปรู แก่นมะหาด แก่นสน มะตูมอ่อน กกลังกา เอาเสมอภาค(น้ำหนักยาแต่ละชนิดเท่ากัน) ต้มกิน
มาวิเคราะห์ยากันครับ ดูสรรพคุณยาแต่ละตัว
ขิงแห้ง ขับลมในลำไส้และกระเพาะอาหาร แก้ลมปั่นปวนในท้อง แก้ลมเสียดแทง บำรุงไฟธาตุ(ทำให้ตัวอุ่นและระบบย่อยมีกำลังย่อยมากขึ้น)
พริกไทย ขับปัสสาวะ แก้ระดูขาว แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมวิงเวียน แก้ไอ หอบ สะอึก เพิ่มการไหลเวียนเลือดเข้าสู่หัวใจ ละลายลิ่มเลือด
ดีปลี แก้ริดสีดวง แก้เส้นปัตคาตเส้นอัมพฤกษ์ (แนวกล้ามเนื้อบริเวณท้องน้อย หัวเหน่า ขา) บำรุงไฟธาตุ แก้หืด ขับเสมหะ
แกแล แก้มุตกิตระดูขาว ขับปัสสาวะ บำรุงกำลัง แก้ท้องร่วง บำรุงโลหิต บำรุงน้ำเหลืองให้เป็นปกติ
กรักขี บำรุงธาตุ(บำรุงระบบย่อย) บำรุงโลหิต แก้ไข้
เทพธาโร แก้ลมจุกเสียด แน่นเฟ้อ ทำให้เรอ แก้ปวดท้อง ขับลมในลำไส้และกระเพาะอาหาร
เถาวัลย์เปรียง ถ่ายเส้น ถ่ายกษัย ถ่ายเสมหะ แก้เส้นเอ็นขอด แก้ปวดเมื่อย แก้กษัยเหน็บชา
แส้ม้าทะลาย แก้ปวดหลัง ปวดเอว ประดง ผื่นคัน น้ำเหลืองเสีย
สมอพิเภก แก้ท้องร่วง ท้องเดิน ท้องมาน แก้บิดมูกเลือด แก้ริดสีดวง แก้โรคตา
สมอไทย ถ่ายพิษไข้ แก้พิษร้อนใน ระบายอุจจาระรู้ถ่ายรู้ปิด (เป็นยาปรับระบบขับถ่ายเมื่อถ่ายแล้วเริ่มดีขึ้นจะหยุดถ่ายเองแม้จะทานยาอยู่) แก้ไอเจ็บคอ แก้เสมหะเป็นพิษ ถ่ายน้ำเหลืองเสีย
มะขามป้อม ขับเสมหะ ทำให้ชุ่มคอ แก้ริดสีดวง แก้บิด แก้โรคดีซ่าน ช่วยย่อยอาหาร
พญามือเหล็ก แก้ไข้จับสั่น ไข้มีพิษร้อน ดับพิษไข้ แก้กระษัยเลือด
แก่นเต็ง ห้ามเลือด แก้น้ำเหลืองเสีย
รัง เปลือกใช้แก้ท้องร่วง
แก่นขนุน บำรุงโลหิต ทำให้เลือดเลือด
แก่นขี้เหล็ก ช่วยขับโลหิต แก้กามโรค หนองใน แก้นอนไม่หลับ
แก่นประดู่ บำรุงโลหิต บำรุงกำลัง แก้คุดทะราด แก้ผื่นคัน
แก่นปรู แต่งน้ำเหลือง บำรุงกำลังให้ดีขึ้น
แก่นมะหาด แก้ลม แก้เส้นเอ็นพิการ แก้กษัย ละลายเลือด
แก่นสน เป็นยาบำรุงไขข้อและกระดูก แก้อ่อนเพลีย ระงับประสาท แก้ฟุ้งซ่าน กระจายลม
ผลมะตูม แก้บิด บำรุงไฟธาตุ ช่วยย่อยอาหาร
กกลังกา ราก ขับเลือดเน่าเสีย แก้ตกเลือดจากอวัยวะภายใน
ยาสูตรที่ 2 นี้จะเน้นไปทางการคลายเส้น บำรุงเลือด รักษาน้ำเหลืองให้ดีขึ้น ปรับภูมิคุ้มกัน รวมทั้งเน้นไปทางบำรุงร่างกาย ยาหลายๆตัวจะเป็นส่วนผสมของยารักษาเบาหวาน เหมาะสำหรับอาการที่ไม่หนักมาก
